Đánh giá của Bộ Kế hoạch và Đầu tư cho thấy, 11 tập đoàn kinh tế Nhà nước (không tính Tập đoàn Vinashin) hiện nắm tới 51% tổng số vốn chủ sở hữu, 30% tổng giá trị tài sản…của khu vực DNNN. Vậy nhưng hiệu quả sản xuất, kinh doanh của các tập đoàn chưa tương xứng với nguồn lực, sự đầu tư và nhiều ưu đãi của Nhà nước.

Năm 2010, tỷ suất lợi nhuận sau thuế trên vốn chủ sở hữu bình quân của 10 tập đoàn chỉ đạt 13,6%, trong khi đó năm 2009 là 14,62% và năm 2008 là 18,15%. Điều này cho thấy, lợi nhuận của các tập đoàn không cao và có xu hướng giảm trong những năm gần đây.

Điều đáng lo ngại khác là cho đến nay vẫn chưa hình thành được cơ sở thông tin, dữ liệu có tính hệ thống, cập nhật và xác thực để đánh giá hiệu quả hoạt động của các tập đoàn. Nhà nước với tư cách thay mặt toàn dân thực hiện quyền chủ sở hữu tại các tập đoàn chưa thể yên tâm khi đối tượng này đang nắm trong tay quá nhiều nguồn lực, nhưng việc kiểm tra, giám sát hoạt động lại có phần lỏng lẻo. Nguyên nhân là bởi còn không ít “khoảng trống” chính sách điều chỉnh hoạt động của các tập đoàn.

Bộ Kế hoạch và Đầu tư đã đề xuất hai giải pháp khá mạnh. Thứ nhất, trước mắt cần tạm ngừng thí điểm thành lập mới các tập đoàn trong 2-3 năm tới, để tập trung hoàn thiện khuôn khổ pháp lý, đặc biệt là các quy định về cơ chế quản lý, giám sát của chủ sở hữu Nhà nước với các tập đoàn.

Thứ hai, cần khẩn trương tái cấu trúc các tập đoàn theo hướng đẩy mạnh sắp xếp lại lĩnh vực đầu tư, giảm bớt số lượng ngành nghề để tập trung vào lĩnh vực kinh doanh cốt lõi. Quá trình tái cấu trúc các tập đoàn cần gắn với đẩy mạnh niêm yết một số công ty trên TTCK nước ngoài, nhằm hỗ trợ các DN này hoàn thiện mô hình quản trị theo thông lệ quốc tế, đồng thời tạo sức ép để minh bạch kết quả kinh doanh, tình hình tài chính…

Việc tái cơ cấu đang được Chính phủ đôn đốc các bộ, ngành rốt ráo triển khai, để cùng với tái cơ cấu đầu tư công và hệ thống NHTM, tạo bước đột phá trong chuyển đổi mô hình tăng trưởng, lấy chất lượng và hiệu quả làm trọng.

Tinh thần quyết liệt, khẩn trương tái cấu trúc tiếp tục được phát đi, khi tại Hội nghị sơ kết mô hình tập đoàn kinh tế Nhà nước, Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng đặt ra hai yêu cầu trọng tâm mà các bộ, ngành và bản thân các tập đoàn phải tập trung triển khai ngay từ đầu năm 2012.

Theo đó, người đứng đầu Chính phủ chỉ đạo các bộ, ngành hữu quan hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến hoạt động của các tập đoàn, đặc biệt là các quy định về hoạt động huy động, quản lý, sử dụng vốn; đầu tư; tuyển chọn, sử dụng cán bộ.

Bên cạnh đó, muộn nhất là tháng 1/2012, các tập đoàn phải hoàn thành phương án tái cơ cấu theo hướng tập trung vào những ngành nghề chính, giảm đầu tư dàn trải, đẩy mạnh CPH các DN trực thuộc mà Nhà nước không cần nắm giữ 100% vốn, thoái vốn đầu tư vào những ngành nghề không liên quan.

Cùng với đó, chú trọng kiện toàn bộ máy quản lý, nâng cao hơn nữa tính hiệu quả trong hoạt động điều hành, để đáp ứng yêu cầu quản trị DN trong cơ chế thị trường.

Những thông điệp cải tổ trên nếu được thực thi mạnh mẽ, sẽ không chỉ tăng cường nội lực cho bản thân tập đoàn, mà về lâu dài sẽ góp phần quan trọng giải quyết các cân đối vĩ mô trong nền kinh tế, như lãi suất, CPI, GDP…từ việc giảm thất thoát và tăng hiệu quả sử dụng nguồn lực của đất nước.

(Theo Cafef)